A. Ik geef enkele opmerkelijke zaken, die in een inleiding passen.
1. Activiteit van de stukken en het centrum. (Stap 2) Les 1
Het centrum van het schaakbord bestaat uit vier velden.
Op een leeg bord kan de Dame vanaf d4 naar 27 velden; vanaf a4 naar 21.
Op een leeg bord kan een Loper vanaf d4 naar 13 velden; vanaf a4 naar 7.
Rond het centrum zien we 12 centrale velden. Vanaf zo’n veld kan het Paard naar 8 velden en kan het een octopus heten.
Op een leeg bord kan de Toren vanaf elk veld naar 14 velden.
Dit zegt iets over het centrum; daar willen sommige stukken het liefst heen. Het is heel lang heel belangrijk om in het spel het centrum onder controle te hebben. Het zegt ook iets over het verschil tussen de stukken.
2. Waarom heten Dame en Toren ‘zware stukken’? Allebei kunnen met hun Koning de ‘kale’ Koning mat zetten. (Kijk uit voor pat …)
3. Voor de Koning (het belangrijkste stuk) en de pion (kan nog een stuk worden) gelden de meeste spelregels. Grappig is dat ze allebei zo traag zijn en samen een eindspel (K+p – K) kunnen winnen.
8/2k5/8/8/2K5/8/2P5/8 w – – 0 1
1.Kd5 (van sleutelveld c4 – twee rijen voor de pion al naar de 5e rij)
1…Kd7 (een beetje oppositie)
2.c4 Kc7
3.Kc5
(3.c5? De pion is te snel opgespeeld. 3…Kd7 4.c6+ Kc7 5.Kc5 Kc8 6.Kd6 Kd8 7.c7+ Kc8 8.Kc6 is pat en anders twee kale Koningen.)
3…Kb7 (moet wijken)
4.Kd6 Kb8
5.Kd7 (5.c5 kan ook, want ‘Koning op de 6e rij’ wint doorgaans.)
5…Ka7
6.c5 Ka6
7.Kd6 Kb5
8.c6 Kc4
9.c7 Kc3
10.c8D+ Kd4
…
17.Dh2#[#17/36]
Of met Zwart aan zet:
1…Kc6 (Oppositie?)
2.c3 Kb6 (wijkt …) 3.Kd5 (op sleutelveld)
3…Kc7 4.Kc5 Kb7 5.Kd6 Kc8 6.Kc6 Kd8 7.c4 Ke7 8.c5 Kd8 9.Kb7 Ke7 10.c6 Kf6 11.c7 Kf5 12.Kc6 Ke5 13.c8D … 20.Dg1#
4. Ik neem van Van Wijgerden graag over: Het gaat voor beide partijen, Wit en Zwart, om de activiteit (zo hoog mogelijk) en de kwetsbaarheid (zo laag mogelijk) van het materiaal. Te vergelijken met turnen op de evenwichtsbalk of met het leven zelf.
De afweging doe je vóór de keus van jouw eigen zet. Wat wil ik aan de stelling veranderen (= verbeteren)? [Stap 2, les 1 in Chess Tutor geeft al oefeningen.] En ook: vaststellen wat is er in de stelling veranderd na de zet van de tegenpartij? Op beide momenten moeten we blunders voorkomen.
Van dezelfde in mijn samenvatting:
Een echte aanvaller kijkt naar de helft van de tegenstander!
Actief =
*a veel zetten kunnen spelen (bewegelijkheid) [keuzevrijheid]
*b veel velden beheersen (liefst in het centrum en op de helft van de tegenstander) [dreiging?]
*c een stuk van de tegenstander aanvallen [dreiging!]
*d stukken van de tegenstander hinderen in hun bewegelijkheid (velden afnemen, controleren) .
Nog beter is het om de stukken echt samen actief te maken, ze dus te laten samenwerken.
Samenwerking =
*a elkaar dekken (tegen aanval – het omgekeerde van activiteit is: kwetsbaarheid)
*b elkaar ondersteunen (in de aanval)
*c elkaar aanvullen (de taken verdelen)
*d elkaar niet in de weg staan.
Bekijk je partijen of het daarin wat dit betreft goed is gegaan. Want deze informatie kun je niet in één keer verwerken.
B. “Haast u langzaam” en “Denken kost tijd”
Schaken wordt wel traag genoemd. Zo gaat dat op hoog niveau maar minder in de 7e klasse van de KNSB.
Er bestaat een aantal vertragende factoren:
- In de opening
“Als je geen tot weinig theorie kent, neem dan voor elke zet in deze fase de tijd.” (Henri Klooster, schoolmeester)
Als de tegenpartij afwijkt van dit “gecertificeerde”, ben je op jezelf aangewezen. “Wat is hier anders aan?” De tegenpartij kan niet-opening-zetten doen. Dat geeft een nadeel en hoe profiteer jij daarvan?
Totdat jij gerokeerd hebt en op de onderste rij alleen maar nog je tweede Toren staat, behoort elke zet een openingszet te zijn. Een lastige dreiging voorkomen hoort hier ook bij.
- In het middenspel
Als je een zwakte in de stelling van je tegenpartij ziet, kun je daar strategisch op spelen. Steinitz vond een aantal principes en Herman Grooten publiceerde er drie delen ‘Elementen van de schaakstrategie’ over.
Strategie gaat om resultaat op lange termijn en zonder dit zul je het niet redden op hoger niveau.
Voor de korte termijn – zeg eens vier hele zetten diep – kennen we tactiek. We straffen duidelijke fouten gauw af. Tactische middelen noemt men ook wel trucs.
Mikpunten (of aanvalsdoelen) zijn kwetsbare stukken, pionnen en belangrijke velden.
Punt 1 is, dat je zelf niet zulke kansen weggeeft; punt 2 dat je zulke kansen verzilvert.
Er zijn door de bank genomen drie groepen van tactiek: a. de dubbele dreiging; b. het pennen; en c. het uitschakelen van de verdediging.
In twee hele zetten is dit best te doen. In meer is het zoeken met de redenering “Wat als dit en wat als dan”. Eigenlijk is dit een scenario en komt het aan op visualiseren. De eerste zet moet dwingend zijn, maar de volgende en eventueel de derde ook! Aan het eind moet de rekening de redenering bevestigen: materiaalwinst.
Het aardige is dat op deze manier een partij niet ellenlang duurt – als je tenminste na één geslaagde truc niet achterover gaat leunen.
Tactiek is ook mogelijk al in de openingsfase. En aan het eind van de partij kan vermoeidheid hebben toegeslagen en komen de fouten.
Een schaaksite heeft meestal een puzzelrubriek. Op Lichess vond ik het chaotisch en verslavend, want daar volgt een rating als je wilt. Rond 1900 à 2000 wordt het lastig om je niveau te handhaven. Dit dus alleen als ik zin heb en mijn blik wil scherpen.
365Chess.com is normaler, maar kost ook even wat.
Een gezonde stelling opbouwen is punt 1. Qua aandacht komt dat vóór tactiek en ertegen.
- Het eindspel
Mijn definitie van eindspel is dat elke zet de enige is die tot het gewenste resultaat leidt.
Dit is te leren, maar er zijn er superlastige; er bestaat een 50-zetten-regel.
Weten van een gewonnen eindspel – er gaat veel tijd in huiswerk zitten.
Samenvattend: “Haastige spoed is zelden goed.”
C. Partijfragmenten
- Boer, Jan (1756) – Poli, Diego (1654)
28th Six Nations Chess Cup for the Blind and Visually Impaired
Rimini, Italy – June 13–20, 2026
(Netherlands vs Italy 2 3.5 – 0.5– (5), 19.06.2026
[A03: Bird’s Opening met 1…d5]
1.f4 d5
2.b3 c5
3.Lb2 Pc6 4.Pf3 [4.e3 a6 Vijayalakshmi,S (2335)-Gabuzyan,H (2565) Doha 2014 ½–½]
4…h6N (Geen openingszet …)[4…d4 5.e3 a6 Vavra,P (2389)-Fiala,R (2288) Czechia 2011 0–1]
…
18.Lxf6 gxf6
2kr3N/2q4b/p1p1pp2/2p4p/4p3/1P1P3P/P1PKQ1P1/R6R w – – 0 19
19.Dxh5? [0.14] [ Wit zou moeten proberen 19.Kc1!+–2.19] 19…Txh8? [2.50] [19…exd3= en Zwart blijft veilig.] 20.Dxc5 [ Sterke dreiging met Tae1.] 20…exd3
21.De3? [1.00] [21.cxd3 Td8+–; 21.Tae1+– en Wit blijft duidelijk aan de top.] 21…Da5+
22.c3 Da3? [2.97] [22…e5 1.10]
23.Dxe6+ Kb8
1k5r/7b/p1p1Qp2/8/8/qPPp3P/P2K2P1/R6R w – – 0 24
Wit moet nu …Db2+ voorkomen.] 24.Thb1
[ Niet 24.Dxc6 Db2+ 25.Ke3 De2+ 26.Kf4 ] 24…Df8
25.De3 [ Minder sterk is 25.Dxc6 Dh6+ 26.Kd1 Dh5+ 27.Df3 27…De5+–] 25…Dd6 [4.41] [25…Ka8 2.89 26.b4 Tg8] 26.Db6+ Ka8
27.Dxa6+ Kb8
28.Db6+ Ka8
…
40…Ka7
1–0
De onzen met een Belgische in de gelederen eindigden als laatste.
Trip, Arend – Spriensma, T, Woerdes, 09.09.2026
1.Pc3 (Van Geet) Pf6 (1…d5)
2.f3 d5 [-0.40]
3.d4 e6
4.g4 Pxg4
5.fxg4 Dh4+
6.Kd2 Dxg4 “Het avontuur had me slecht kunnen bekomen – te weinig compensatie voor afnemen rokade.”
7.e3
[1) 7.Pf3 f6 8.e3 Pc6 9.b3 Ld7 1.77]
7…Dxd1+ 8.Kxd1 [Wit is duidelijk beter.]
5rk1/2p2p1p/2b1p1p1/3pP3/1P6/2N1P3/2P4P/2BK3R w – – 0 19
19.La3? [-0.61] [19.b5+– 2.63] Ld7 20.Kd2] (het omslagpunt dus)
19…d4!
20.Tg1 [-2.01] [Beter is 20.b5 -0.32 Lxh1 21.Lxf8] …
45.Ke7 De1
0–1
(Ik had op Lichess net geleerd om K+p – K+D te winnen.)
Spriensma,T.. (1601) – Oude Wesselink, Sander
KNSB 7A (1), 03.10.2026
1.d4 d5
2.c4 e6
3.Pc3 Pf6
4.e4N
(Op 5 dec. 1992 kreeg ik Handboek voor de schaker (T. Schuster – M. bij de Weg). Ik herinnerde me een zinnetje: Öok 3. E2-e4, de scherpste zet, is spee4lbaar, maar dam speelt Wit een gambïet; … Heb ik wel gespeeld, maar hier op zet 4.???)) Maar een Handboek is niet helemaal een inleiding …
[4.h4 c5 5.Lg5 cxd4 6.Dxd4 Haddouche,M (2505)-Amin,B (2688) Sharjah 2018 0–1;
4.Da4+ Ld7 5.Db3 dxc4 6.Dxc4 Pantaleev,D (2285)-Lalev,D (2420) Belgrade 1991 0-1]
4…dxe4
5.Le3 [5.Pge2 Le7 6.Pg3 0–0 7.Le2 b6 8.0–0 -0.30]
5…Le7
6.Dc2 [6.f3 0–0 7.fxe4 e5 8.d5 -0.48]
6…Pc6 [6…c5 7.d5 exd5 8.cxd5 0–0 9.0–0–0 -0.55]
7.Td1 0–0
8.a3 (geen openingszet, maar vanwege D en T op diagonaal d1-a4…)
r1bq1rk1/ppp1bppp/2n1pn2/8/2PPp3/P1N1B3/1PQ2PPP/3RKBNR b K – 0 8 [8.Le2 De8 9.Pxe4 Pxe4 10.Dxe4 -0.65] 8…Ld7 [8…Pg4 9.Dxe4 f5 10.Df3 Lf6 -0.87] 9.Pxe4 [-0.02] (de gambietpion terug)
9…a5 [0.50] [Zwart zou moeten spelen 9…Pxe4= -0.02 10.Dxe4 f5] 10.Pxf6+ [0.00] [10.Pf3 0.50 met rente? 10…Pxe4 11.Dxe4 f5 12.Dc2 Lf6 13.Le2 g5 14.d5 exd5 15.cxd5 Pe5 16.0–0 0.41 ik zie geen ontwikkelingsvoorsprong aankomen] 10…Lxf6= 11.Pf3 De7 [0.41]
18.Kf1 [-1.98] [18.h4! -0.55] (met achteraf welkome kritiek van onze captain)
29…Txf2 [Blunder waarde: Wit=0.92/Zwart=0.40] 0–1
Dit heeft iets van mezelf afschrijven. Die gekleurde diagrammen krijg ik niet voormekaar.
