- Leer schaken in 10 lessen – Paul van der Sterren, 88 p. €19,95
Dit leek me wel wat voor bijv. een cursus voor volwassenen. Maar het viel tegen voor de prijs. Ik gaf het 30-06-’21 om te recenseren aan een wijze vriend. Het is er niet meer van gekomen.
Mijn grootste bezwaar is dat het te weinig inleidt. En dan zal het met “die verder ontwikkeling” tegenvallen. “Het schaakspel is een meer waarin een mug kan baden en een olifant kan verdrinken” zegt een oud Indiaas spreekwoord.” (p. 6)
Deel 1 De regels
Les 1 Het bord en de stukken. [Maar het ene veld is het andere niet en opeenvolgende velden heten banen. En maar in één geval (verticaal) lijn.] “Dit heet een stuk slaan.” [Of nemen, zeg ik vriendelijker. Of eten …] De koning kan onbelemmerd gaan naar alle groene velden. [Maar ik ben wat kleurenblind; vond gras rood … En schrijf ‘Koning’.] De dame [vanaf een centrumveld op een leeg bord naar 27 velden, maar vanaf de rand naar 21. Tel maar.] De toren “Een vijandelijk stuk …” [Het kan vreedzaam. Een vreemd stuk, zou ik zeggen.] De loper [Een halve bladzij] Het paard [Anderhalve bladzij] De pion “In het oorlogsspel dat het schaken oorspronkelijk was ….” “Alleen de pion is gewoon de pion. Voetvolk heeft nog altijd geen naam.” [Ruim vier bladzijden] De rokade [Bijna drie bladzijden. “De witspeler beweegt zijn koning twee velden naar echts en vervolgens springt de toren vanuit zijn hoekveld twee velden naar links en belandt dus op het veld links van de koning.” [De taal van V.d. Sterren vind ik te barok. Met wie wil je communiceren? En een toren die ook al springt?? Ik zeg voor de grap dat de trage Koning toch wel sterk is en zomaar een Toren over zichzelf heen tilt. Zelf hield ik er een schouderblessure aan over. En waarvoor de rokade?? We zijn op blz. 20 – de eerste les.]
Les 2 Het doel van het spel Schaak en schaakmat [Ik zou het ‘mat’ omschrijven als “Je kunt je Koning niet uit het schaak helpen” en je verovert die niet, maar arresteert hem. Remise [Ik zou het ‘pat’ omschrijven als “De enige zet die je hebt is gaan met je Koning, maar die loopt dan in een schaak. Zoveel zelfpijniging hoeft niet en mag niet.] [En kan dit?:] “Remise aanbieden doe je altijd in je eigen tijd (…) en tegelijk met het uitvoeren van een zet.” [Ik begrijp: a. Zet uitvoeren; b. Remise aanbieden; c. Klok indrukken.]
Deel 2 De techniek
Les 3 De notatie [Op verplichting (vaak wel) en nut wordt gelukkig gewezen. Blz. 30-32; p. 33 “zetnummer” …]
Les 4 De eerste schaaktechnische problemen “Hoe werkt het spel nu eigenlijk?” [Ik zie liever als titel: Tactiek, combineren en strategie.]
4… Lc8-g4 ”De witte loper op e2 staat gepend.” [Staat in de schandpaal, zegt ene Ynte]
Sterren,P.v.d. – Leer schaken … blz. 33–43 [Met 27 diagrammen]
1.e2–e4 “een voorpost in het centrum.” “… de eerste schermutselingen …”
1…d7–d5 “De achterste rij is zwarts onderste rij.” [Had je eerder kunnen zeggen.] “In dit geval is de term ‘verdediging’ schaaktechnisch gezien trouwens verre van juist. Met 1…d7-d5 valt zwart immers de witte pion op e4 aan. Het is eerder een agressiever zet.”
[Dat is zo, maar het gaat hier alleen maar om het begrip. Het ‘Waarom’ is dan nog weer wat anders.]2.e4xd5 [Waarom? Gedwongen? Alternatieven?]
2…Dd8xd5 “het materiële evenwicht”
3.Pb1–c3 “Het begint menens te worden. … Wat moet zwart doen?”
3…Dd5–e5+ “3…Dd5-a5, 3… Dd5-d6 en 3… Dd5-d8 de meest gespeelde zetten …” “De ‘theorie’ van het Scandinavisch …” [En nu niet door de speelzaal roepen “Schaak!!!” Geen onnodige schaakjes s.v.p. Mijn klomp is gebroken; ik loop niet langer mee.]
Les 5 De waarde van de stukken (p. 45-51)
[Incl. K+D tegen K mat in 4 en K+T tegen K mat in 9 = elementaire eindspelen]Les 5 Een agressieve opening, p. 53-66 [Weer die krijgszuchtige taal; ik stel voor ‘met veel tactische dreigingen.] [Het wordt Aljechin – Lasker 1914 t/m 16. Dg3-g6! Met 13 diagrammen] “… ‘het Schots’. … Waar het om gaat zijn de ideeën achter de zetten.” [De zetten 4 en 5 lijken me omgewisseld. En ik houd niet van triggeren …]
Sterren,P.v.d. – Een voorzichtige opening, p. 67-72
“… om overwegingen van positionele en dus van strategische aard …” [(Half)gesloten heet het. Nota bene: pas op zet 16 wordt er geruild.]
Opgave 20 (van 25)
rnbqkb1r/pp3ppp/3p1n2/2pPp3/2P1P3/2N5/PP3PPP/R1BQKBNR b KQkq – 0 1
wKe1,Qd1,Nc3,g1,Bc1,f1,Ra1,h1,Pa2,b2,c4,d5,e4,f2,g2,h2/bKe8,Qd8,Nb8,f6,Bc8,f8,Ra8,h8,Pa7,b7,c5,d6,e5,f7,g7,h7
Op welke pionzetten denkt u dat wit en zwart hun plannen voor de lange termijn zullen baseren?
[In een database zie ik hetzelfde als na 19…Lh3 in: Ftacnik-Ivanov 1983, Potgaats-Gurevich 1984 en Grotner-Stefansson 1991.]Les 8 Het eindspel
2r1k3/7R/4PK2/8/8/8/8/8 w – – 0 1
wKf6,Rh7,Pe6/bKe8,Rc8
1…Kd8
2.Th8+ Kc7
3.Txc8+ Kxc8
4.e7 Kd7
5.Kf7 Kc6
6.e8D+ en wint
1.77
2r1k3/7R/4PK2/8/8/8/8/8 w – – 0 1
wKf6,Rh7,Pe6/bKe8,Rc1
1…Tf1+ 2.Ke5 Te1+
1) 3.Kf6 Tf1+[0.00]
2) 3.Kf5 Tg1 4.Ta7 Te1 5.Tb7 Tf1+ 6.Kg6 Tg1+ 7.Kh5 Tg2 8.Tb6 Th2+ 9.Kg4 Tg2+ 10.Kf5 Tf2+ 11.Ke4 Te2+ 12.Kf5 Tf2+ 0.00;
3) 3.Kd6 Td1+ 4.Kc7 Tc1+ 5.Kb7 Tb1+ 6.Kc7 Tc1+0.0
“Tempodwang speelt in pionneneindspelen een bijzonder grote rol ….”
[In het vervolg mis ik het oude begrip ‘oppositie’ of het nieuwe ‘sleutelveld’ en ‘vierkant.]Les 9 De eindspelstudie
“… wereldberoemd als componist (of oplosser) van eindspelstudies.“
Les 10 En wat nu?
“…raad ik toch in de eerste plaats aan om gewoon te beginnen met spelen.”
[Voor de helft van de prijs mag iemand het zelf testen.]
- Twee keer ‘Inleiding tot het schaakspel’
B.1. Dr. Machgielis (beter bekend als Max) Euwe (1901 – 1981) schreef een ‘Inleiding tot het schaakspel’ in 1929 (zo vind ik bij Max-Euwe-Centrum; 1974 ook). Iets eerder ‘Schaakcursus voor meer gevorderden’, 1927. Ik heb die ‘Inleiding’ van 1929 en het is een dunnetje: 48 bladzijden.
Van blz. 17 tot 43, in het derde hoofdstuk, loopt een voorbeeldpartij met leerzame opmerkingen.
Het boekje bevat, gelukkig maar, meer dan dorre theorie. De partij is grappig genoeg van de 1e april 1936 – of heb ik toch een andere druk?
Auteur – Lezer
1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 “Zeer juist, als het witte Paard nu op e5 slaat, ….” [… Neemt zou ik schrijven …]3.Lc4 [Italiaans] Pf6 4.d3 Lb4+ [?] 5.c3 La5 6.b4 Lb6 7.b5 Pa5 8.Pxe5 Pxc4
[? 0-0 of d5] 9.Pxc4 d5
r1bqk2r/ppp2ppp/1b3n2/1P1p4/2N1P3/2PP4/P4PPP/RNBQK2R w KQkq – 0 10
wKe1,Qd1,Nb1,c4,Bc1,Ra1,h1,Pa2,b5,c3,d3,e4,f2,g2,h2/bKe8,Qd8,Nf6,Bb6,c8,Ra8,h8,Pa7,b7,c7,d5,f7,g7,h7
10.exd5 [? [10.Pxb6] Dxd5 [dubbele dreiging!] 11.0–0 Lg4 [?] 12.De1+ Le6 13.Pxb6 axb6 14.De2 [Dxb5] Txa2 15.Txa2 Dxa2 16.Dxa2 Lxa2 17.Lg5! Lxb1 18.Txb1 Pd5 19.c4 Pc3 20.Te1+ Kf8 [“de rokade verbeurd”] 21.Le7+ Kg8 22.Lb4 h6 23.Te8+ Kh7 24.Txh8+ Kxh8 25.Lxc3 Kg8 26.Le5 c5 27.Lc7 [27.bxc6 e.p.] 27…Kf8 28.Lxb6 Ke7 29.Lxc5+ Kd7 30.h4 [30.Lf8]
30…h5 31.f4 f5 32.Kf2 [Wit zet mat.] … 49.De8# [49.Df8 pat; 49.De7#; 49.Df6#; 49.Dg8#; 49.Dd5#] [Blunder waarde: Wit=0.37/Zwart=0.97]
In de kantlijn 23 begrippen; in de tekst leerpunten. En er zijn door het hele boekje heen genoeg plaatjes (‘diagrammen’). Er zouden nog genoeg leerboeken volgen – zie Wikipedia. “Euwe werd in 1935 wereldkampioen en dat heeft geen Nederlander hem tot dusver nagedaan.” (Max Pam)
In de inleiding op deze ‘Inleiding’ schrijft de 28-jarige:
“Schaken is strijd voeren, oorlogen, vechten. Maar met het verstand, met de geest.
Het is dus een geestesstrijd. Uw scherpzinnigheid, uw voorstellingsvermogen, uw fantasie, dat alles stelt ge tegenover uw tegenpartij.” (blz. 4; hier ook ‘krachtmeting’, “Is dat niet hetzelfde, wat de maatschappij van zijn leden vraagt?”) [‘Geestesstrijd’? De geest produceert wat binnen en eerder is gewikt en gewogen, zeg ik maar.]
Hoofdstuk IV ENKELE LOSSE OPMERKINGEN
… het zgn. herdersmat – het centrum-– offer – schaakwettten [= regels] – probleemschaak -eindspelopgave – mat in 1 zet
B.2. Een tweede inleiding heb ik antiquarisch aangeschaft, nl. H. Bouwmeester, inleiding tot het schaakspel, SCHAAKBOEK I, Prisma-pocket 575. Eerste druk 1960 (twaalfde 1974!). Dit beval 189 bladzijden en biedt van alles.
Tekenend zijn de hoofdstukken 1: Over het schaakspel en zijn grote adepten; en 7: Partijen van grote meesters. Kortom, het is een inleiding naar de top. En een inleiding in de geschiedenis van de ontwikkeling van het spel.
Maar daartussen ook naar de basis (2: over schaken en dammen. De loop van de stukken. Notatie. Schaakklok (let op de volgorde: noteren eerst; toch andersom in de tekst); 3 tot 6 over hoe schaakwerk gaat (3 Het eindspel (voorop!) 4 De opening 5 Tactische wendingen en combinaties (19 diagrammen) 6 Positiespel slechts 10 bladzijden; met name over Steinitz en de positionele kenmerken van een stelling; tot ong. 1920 met volgende vernieuwers: Réti, Aljechin, Euwe. In dit hoofdstuk maar één (correct?) diagram met de tekst Nimzowitsj voerde ook het begrip ‘voorpost’ in.
2r1r1k1/pppn1ppp/3p2n1/3N4/2P5/1PN4P/P2R1KP1/3R4 w – – 0 1
wKf2,Nc3,d5,Rd1,d2,Pa2,b3,c4,g2,h3/bKg8,Nd7,g6,Rc8,e8,Pa7,b7,c7,d6,f7,g7,h7
Het grote verschil tussen tactiek en combineren onthoud ik van hem. Tactiek is binnen een aantal zetten materiaal winnen; Combineren is bijv. de kans op mat-in-acht waarnemen (blz. 126v.)
Op het voorblad citeert Bouwmeester Edgar Ellen Poe: “Gewoonlijk wint niet de speler die het slimste plan bedenkt, maar degene die het best oplet.” In iets uitgebreider vorm staat het aan het begin van hoofdstuk 2. Elk hoofdstuk begint trouwens met een anekdote of overdenking.
Wat is een inleiding en hoe stel ik me een inleiding in het schaakspel voor?
Jos Verdaasdonk: Wat is het doel van een inleiding?
In de inleiding wil je:
het onderwerp introduceren,
de lezer interesseren, en
de relevantie van het onderwerp aantonen.
…
Je kunt dat heel sobertjes doen: …
Ik zou zeggen: Het gaat om een uitgebreid welkom, om een “Kom binnen en komt dit zien! En doe mee.”
Wat mij betreft is een inleiding tot het schaakspel een inleiding tot een leermethode zoals de Stappenmethode, die elke nieuwe les met een Instructie begint (voor de opleider), die een introductie zal zijn voor de cursist (en een welkom dus).
De inleiding heeft niet als doel het spel in de vingers te krijgen (of onder de knie).
Het doel is om een algemeen overzicht te geven van hoe het spel gaat en werkt.
Geven schaaksites dit?
Kijk eens naar https://www.chess.com/nl/schaken-leren#schaakstrategieen (Inleiding?)
Of 365Chess.com – Grootste online schaakspellendatabase (Abonnement vanaf € 20; biedt veel.) (Inleiding?)
https://www.chessity.com/nl/volwassenen (Niet zonder account) Heb je al ervaring met schaken, maar voel je dat je vastzit in je groei? Bij Chessity bieden we een adaptieve, interactieve lesmethode die je helpt om je vaardigheden naar een hoger niveau te tillen. Stap in op jouw niveau, leer nieuwe strategieën en zie jezelf in korte tijd verbeteren. Een online methode die spelenderwijs schaken aanleert, ideaal voor zelfstandig leren en geschikt voor zowel kinderen als volwassenen.
Leer schaken – door te spelen! • lichess.org Volledig gratis, open-source platform zonder advertenties, met veel leermateriaal (Inleiding?)
Schaakzone – Een gratis cursus online schaken Van Yorrick Visschers “Ik ben met schaakzone begonnen in 2009.” (Inleiding?)
Schaken.club – Gratis online schaken Een Nederlandstalige browsergebaseerde server waar je direct als gast tegen de computer of anderen kunt spelen. (En niet veel meer)
Handige apps voor beginners:
Chess Royale: Geschikt voor alle niveaus op mobiele apparaten.
Schaaktaktiek voor Beginners (iOS): Specifiek gericht op het leren oplossen van schaakproblemen.
Schaken V+: Een klassieke optie voorWindows Van Google-play € 1,29 – € 3,89 bij facturering via Play
- Schaken op het internet.
In de coronaperiode “verleidde” Dick Sloots mij naar Chess.com. Ik heb dat weer opgepakt met 30 min. p.p.p.p. Het is wennen om overzicht te houden op het screen; de dieptedimensie is virtueel ….
Dus trapte ik half in een herderesmatje en verloor ik (met zwart …) in een Oerang Oetan.
Live Chess Chess.com, 2026.01.15
White VovkaMorkovka96 – Tinus
VovkaMorkovka96 (1160) – Tinus2024 (1163) [B40]
15.01.2026
Stelling na 35.cxd5 (Toren gewonnen, maar
- -+ (-1.98): 35.Dxg4+ Df5 36.Dxf5+ Txf5
- -+ (-5.86): 35.De3 Pf3+ 36.gxf3 gxf3 37.Dxf3 Dxf3 38.cxd5 Dxd5
- -+ (-6.31): 35.Db8+ Kxb8 36.Tb1+ Kc7 37.cxd5
zo slecht speelde ik toch niet.)
wKg1,Qg3,Rf1,Pa5,c5,d5,f2,g2/bKc8,Qf7,Nd4,Pa7,g4,h7
2k5/p4q1p/8/P1PP4/3n2p1/6Q1/5PP1/5RK1 b – – 0 35
47.Kf5 Kb6 [Remise overeengekomen bij – 10.50]
½–½
Hij speelde zonder vlag … en maakte fouten; ik met vlag ook – reden voor vrede …
Opa (79) – Oudste Kleinzoon (21) 30-1-2026
18.dxc6+– Lxc6 19.Pxc6 Db6+
Stelling na 20.Pc6-d4 Pa6-c5 [
r3r1k1/5p1p/1q1p1np1/1pn5/3N4/P1N2P2/1P1Q1KPP/R4B1R w – – 0 21
wKf2,Qd2,Nc3,d4,Bf1,Ra1,h1,Pa3,b2,f3,g2,h2/bKg8,Qb6,Nc5,f6,Ra8,e8,Pb5,d6,f7,g6,h7
21.Lxb5?? [-2.33/23]
40.Dh8# [Opa won (puur geluk) door schaakmat. Blunder waarde: Wit=1.54/Zwart=1.54]
1–0